Dieta ketogenna a leki przeciwpadaczkowe

blog

Dieta ketogenna a leki przeciwpadaczkowe

dr n.med. Aleksandra Jopek
Oddział Kliniczny Neurologii Dzieci i Młodzieży,
Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego w Poznaniu

 

Dieta ketogenna (DK) należy do jednej z trzech niefarmakologicznych terapii padaczki i podobnie jak stymulacja nerwu błędnego oraz leczenie neurochirurgiczne, w praktyce jest najczęściej włączana u pacjentów z padaczką lekooporną. Za pomocą aktualnie znanych leków przeciwpadaczkowych ustąpienie napadów uzyskuje się u około 60% chorych na padaczkę. Natomiast od 20 lat odsetek padaczki lekoopornej nie zmienił się i w przypadku 20-30% dzieci chorujących na padaczkę nie udaje się opanować napadów, pomimo terapii dwoma i więcej właściwie dobranymi i stosowanymi w odpowiednich dawkach lekami przeciwpadaczkowymi.

 

Ponieważ dodanie kolejnego leku rzadko przynosi poprawę, dieta ketogenna jest często proponowana jako alternatywna opcja terapeutyczna w przypadku padaczki lekoopornej.

 

Oprócz kontroli napadów, innym powodem włączenia diety ketogennej u pacjentów z padaczką jest nadzieja na redukcję lub zakończenie farmakoterapii i tym samym ograniczenie efektów ubocznych związanych z przyjmowaniem leków.

 

Terapię dietą ketogenną uznaje się za skuteczną, gdy w ciągu trzech miesięcy jej stosowania zostanie uzyskana u pacjenta przynajmniej 50% redukcja napadów.

 

Jak wynika z dotychczasowych obserwacji, taki efekt uzyskuje się u około 50% pacjentów.

Szacuje się, że 70-90% chorych stosujących dietę ketogenną wymaga jednocześnie stosowania leków przeciwpadaczkowych. Przy dodaniu do terapii pacjentów z padaczką lekooporną diety ketogennej, dla uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego bardzo ważne jest uwzględnienie wzajemnych możliwych interakcji. W tym wpływu diety na stężenie leków przeciwpadaczkowych we krwi, a także leków przeciwpadaczkowych na skuteczność diety ketogennej i wreszcie: ewentualnego nasilenia skutków ubocznych przy jednoczesnym stosowaniu.

 

Jakiej skuteczności należy oczekiwać w leczeniu chorych na padaczkę lekooporną po włączeniu diety ketogennej?

 

Zmniejszenie liczby napadów o połowę po włączeniu DK obserwuje się u 50% chorych, natomiast całkowite ustąpienie napadów u 10-15% chorych.

Drugi cel stosowania diety ketogennej, tj. redukcję stosowanych leków przeciwpadaczkowych, uzyskuje się u 74% pacjentów, w tym u 37% nawet w pierwszym miesiącu terapii dietą.

 

Kiedy należy rozpatrywać redukcję lub odstawienie leków przeciwpadaczkowych w trakcie terapii dietą ketogenną?

 

Odstawienie lub redukcję leków należy rozważać po uzyskaniu spodziewanego efektu, czyli zmniejszeniu liczby napadów przynajmniej o połowę, zwykle najwcześniej po 1. miesiącu stosowania diety ketogennej. Aktualnie nie zaleca się jednoczesnego włączania diety ketogennej i modyfikacji leczenia farmakologicznego, chyba że obserwuje się nasilenie objawów niepożądanych. Istnieją jednak doniesienia o wycofywaniu się z sukcesem z leczenia farmakologicznego już w 1. miesiącu leczenia dietą ketogenną. W przypadku fenobarbitalu i bezodiazepin istnieje zwiększone ryzyko nasilenia napadów, dlatego należy wycofywać się z terapii tymi lekami bardzo ostrożnie.

 

Czy stosowanie DK ma wpływ na stężenie leków przeciwpadaczkowych we krwi?

 

Jak wynika z dotychczasowych badań, w przypadku większości leków nie obserwuje się wpływu diety ketogennej na ich stężenie we krwi. Istnieje jednak kilka wyjątków. Jednym z nich jest kwas walproinowy. W warunkach kwasicy i możliwego niedoboru białkowego, jaki ma miejsce u chorych stosujących dietę ketogenną, występuje on głównie w postaci wolnej, niezwiązanej z białkami, w efekcie czego ulega szybciej metabolizmowi i wydalaniu, a tym samym zmniejsza się jego skuteczność terapeutyczna. U osób leczonych jednocześnie preparatami kwasu walproinowego i dietą ketogenną bardzo ważne jest monitorowanie poziomu leku we krwi i w zależności od potrzeby modyfikowanie jego dawki. Innym przykładem są leki: fenobarbital czy benzodiazepiny. W tym przypadku większa ilość wolnego leku we krwi może powodować nasilenie objawów niepożądanych i w tych wypadkach wymagana jest redukcja lub nawet zakończenie leczenia preparatami.

 

Czy leki przeciwpadaczkowe mogą wpływać na skuteczność DK?

 

W badaniach nad wpływem leków przeciwpadaczkowych na skuteczność diety ketogennej u chorych z padaczką lekooporną wykazano taki efekt w przypadku dwóch leków: fenobarbitalu i lamotryginy. Przy ich stosowaniu znamiennie rzadziej niż w przypadku innych leków przeciwpadaczkowych obserwowano 50% redukcję liczby napadów u chorych, u których włączono dietę ketogenną. Ta informacja może mieć praktyczne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o wyborze leku u pacjentów stosujących dietę ketogenną, gdy zaistnieje konieczność wsparcia farmakologicznego lub o kolejności odstawiania leków przy uzyskaniu kontroli napadów.

Należy też zaznaczyć, że niezależnie od leku przeciwpadaczkowego, wpływ na skuteczność diety ketogennej może mieć obecność węglowodanów w leku. Zwykle syropy są „słodsze”, stąd wskazanym jest zamienić tę formę leku na tabletki, a jeżeli jest to niemożliwe, trzeba uwzględnić ilość węglowodanów w preparacie przy przygotowaniu posiłków.

 

Czy jednoczesne stosowanie leków przeciwpadaczkowych i DK może nasilać działania niepożądane?

 

Najczęściej przy jednoczesnym stosowaniu diety ketogennej i leków przeciwpadaczkowych obawiamy się zwiększenia ryzyka kamicy nerkowej. Uboczne efekty wprowadzenia diety ketogennej, takie jak zakwaszenie moczu, zwiększone wydalanie w moczu wapnia i kwasu moczowego, a zmniejszone cytrynianów, predysponują do występowania kamicy nerkowej u leczonych pacjentów. Zwiększone ryzyko kamicy dróg moczowych obserwuje się również u chorych leczonych preparatami leków przeciwpadaczkowych, tzw. inhibitorów anhydrazy węglanowej, do których należą opiramat i zonisamid. W praktyce, co potwierdzają dostępne badania, jednoczasowa terapia wyżej wymienionymi lekami oraz dietą ketogenną nie powoduje zwiększenia występowania kamicy nerkowej w porównaniu z pacjentami stosującymi te terapie oddzielnie. Właściwe nawadnianie pacjenta, stosowanie alkalizujących mocz preparatów (cytrynianu potasu) zwykle z powodzeniem zapobiega temu powikłaniu. Niemniej, niezależnie czy stosujemy samą dietę ketogenną czy wespół z inhibitorami anhydrazy węglanowej, wskazane jest cykliczne badanie ultrasonograficzne oraz oznaczanie wydalania wapnia w moczu.

Stosowanie topiramatu lub zonisamidu z dietą ketogenną mogą natomiast nasilać utratę masy ciała u leczonego pacjenta.

Innym możliwym objawem ubocznym łączenia diety ketogennej i leczenia farmakologicznego jest uszkodzenie wątroby. Objaw wiąże się ze stosowaniem kwasu walproinowego. Zwykle zaburzenia mają łagodny charakter, przejawiają się podwyższonym poziomem aminotransferaz i ustępują po odstawieniu leku.

 

 

 

Piśmiennictwo:

1. Dudzińska M., Dieta Ketogenna. Kiedy nie pomagają leki przeciwpadaczkowe. PZWL.2015.

2. Kossoff EH et al., Optimal clinical management of children receiving dietary therapies for epilepsy: Updated recommendations of the International Ketogenic Diet Study Group. Epilepsia Open, 3(2):175-192, 2018.

3. Neal Elizabeth,: https:/www.matthewsfriends.org/keto-therapies/keto-management.

4. Sampajo LPB., Ketogenic diet for epilepsy treatment, Arq Neuropsiquiatr 2016; 74(10): 842-848.

5. Vinning EP, et al., A multicenter study of the efficacy of ketogenic diet. Arch.Neurol.1998;55(11):1433-7.

6. Morrison PF. et al. The influence of concurrent anticonvulsant on efficacy of the ketogenic diet. Epilepsy, 50(8), 1999-2001, 2009.

7. Van der Louw E.J.T.M et al., Concomitant lamotrigine use is associated with decreased efficacy of the ketogenic diet in childhood refractory epilepsy. Seizure 32(2015) 75-77.

8. Dahlin M. et al., Plasma Levels of Antileptic Drugs in Children on the Ketogenic Diet. Pediatric Neurology, Vol 35, No1, 2006, 6-10.

9. Heo G. et al., Effect of ketogenic diet and other dietary therapies on antiepileptic drug concentrations in patients with epilepsy.

10. Paul E. et al.: Urolithiasis on the ketogenic diet with concurrent topiramate or zonisamide therapy, Epilepsy Res.2010 June; 90(1-2):151-156.

 

Załaduj więcej wpisów
Więcej artykułów z kategorii blog 

Lublin lubi łakocie – kolejne warsztaty za nami!

Przejdź do artykułu

Efekty uboczne/dolegliwości

Przejdź do artykułu

Rola diety ketogennej w leczeniu padaczki lekoopornej

Przejdź do artykułu

Ustawienia prywatności

Tutaj możesz w dowolnej chwili deklarować i modyfikować ustawienia plików cookie.

Bezwzględnie konieczne pliki cookie

Są niezbędne w celu zapewnienia funkcjonowania witryny internetowej i nie można ich wyłączyć. Zazwyczaj są stosowane w odpowiedzi na podjęte przez użytkownika działania związane z żądaniem usług (ustawienie preferencji w zakresie prywatności użytkownika, logowanie, wypełnianie formularzy itp.). Można ustawić przeglądarkę, aby blokowała takie pliki cookie lub wyświetlała odpowiednie powiadomienia, jednak niektóre części witryny nie będą wówczas działały.

Analityczne pliki cookie

Umożliwiają nam liczenie odwiedzin i źródeł ruchu oraz pomiar i poprawę wydajności naszej witryny. Pokazują nam, które strony są najmniej i najbardziej popularne i w jaki sposób odwiedzający poruszają się po witrynie. Jeśli użytkownik nie zgodzi się na ich zastosowanie, nie będziemy wiedzieli, kiedy odwiedził naszą witrynę i nie będziemy w stanie monitorować jej wydajności.

Personalizujące pliki cookie

Służą do zwiększenia funkcjonalności witryny internetowej i personalizacji jej treści. Mogą być stosowane przez nas lub przez osoby trzecie, których usługi zostały dodane do naszych stron. Jeśli użytkownik nie zezwoli na ich zastosowanie, niektóre lub wszystkie z tych usług mogą nie działać poprawnie.

Pliki cookie do targetowania

Mogą zostać użyte przez naszych partnerów reklamowych poprzez naszą witrynę w celu stworzenia profilu zainteresowań użytkownika i wyświetlania mu odpowiednich reklam na innych witrynach. Nie przechowują bezpośrednio danych osobowych, lecz pozwalają na jednoznaczną identyfikację przeglądarki i urządzenia internetowego użytkownika. W razie braku zgody na ich zastosowanie reklamy prezentowane użytkownikowi będą w mniejszym stopniu dostosowane do jego zainteresowań.